Bàn về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH (Bài 02)

17/08/2020 03:04 PM


Phần lớn các quốc gia trên thế giới đều thực hiện chính sách BHXH theo nguyên tắc đóng- hưởng, để được hưởng các chế độ BHXH thì người tham gia phải có trách nhiệm đóng góp vào quỹ BHXH. Đối với người lao động làm công hưởng lương thì trách nhiệm này thuộc về cả người lao động và người sử dụng lao động. Mức đóng BHXH dựa trên hai căn cứ là tỷ lệ đóng góp và tiền lương làm căn cứ đóng, tỷ lệ đóng góp về cơ bản là như nhau, khác biệt về mức đóng góp là do tiền lương. Vậy tiền lương đóng BHXH được quy định như thế nào, có phù hợp và có nên thay đổi hay không.

(Ảnh minh họa)

 

Một số đề xuất

- Quy định mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của nhóm đối tượng hưởng lương theo thang bảng lương do nhà nước quy định (cán bộ, công chức, viên chức) như đối tượng hưởng theo mức lương do người sử dụng lao động quyết định. Trước đây, trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, việc tham gia BHXH của công nhân viên chức nhà nước được bao cấp nên việc quy định tiền lương làm căn cứu tính đóng (cho các cơ quan, đơn vị, xí nghiệp) và hưởng BHXH do nhà nước quy định, tuy nhiên, theo cơ chế kinh tế thị trường, quỹ BHXH tự cân đối thu chi, việc hưởng BHXH dựa trên cơ sở đóng góp của người lao động, thì người lao động ở các khu vực, thành phần kinh tế cần được đảm bảo công bằng, bình đẳng về BHXH. Muốn vậy, đối với cán bộ, công chức, viên chức, cần quy định tiền lương đóng BHXH là tổng mức thu nhập mà họ nhận được, bên cạnh đó, cần chỉnh sửa quy định về cách tính tiền lương bình quân để giải quyết chế độ hưu trí, tử tuất cho nhóm đối tượng này.

- Tăng cường kiểm soát thu nhập; thanh tra, kiểm tra tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của người lao động. Việc quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của người lao động hưởng lương theo mức lương do người sử dụng lao động quyết định ở nước ta hiện nay đã tiến gần đến thu nhập của người lao động, cũng giống như quy định của nhiều nước trên thế giới như Canada, Hàn Quốc, Philipin…, tuy nhiên, việc kiểm soát tiền lương đóng BHXH chưa được chặt chẽ, việc trả lương, phụ cấp và các khoản thu nhập khác của người lao động vẫn bằng hình thức tiền mặt, nhiều doanh nghiệp, nhiều doanh nghiệp lập thang bảng lương đóng BHXH không đúng với thực tế… Vì vậy, tiến tới cần quy định việc trả lương, phụ cấp… của người lao động qua tài khoản, không sử dụng tiền mặt; cơ quan BHXH tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp; phối kết hợp với cơ quan thuế trong việc kiểm soát các chi phí mà doanh nghiệp trả cho người lao động.

- Xử lí nghiêm minh các trường hợp vi phạm pháp luật về đóng BHXH. Mặc dù đã có đầy đủ các quy định xử phạt liên quan đến đóng BHXH như Điều 214, 216 Bộ Luật Hình sự; Điều 122 Luật BHXH; Nghị định 28/2020/NĐ-CP ngày 1/3/2020, nhưng do nhiều lí do khác nhau như thủ tục phức tạp, khi phát hiện vi phạm thì nhiều doanh nghiệp đã phá sản… nên việc xử lí các vi phạm về đóng BHXH còn hạn chế, dẫn đến tình trạng trốn đóng BHXH còn nhiều. Việc thực hiện nghiêm minh pháp luật sẽ góp phần làm hạn chế tình trạng khai thấp tiền lương để trốn đóng BHXH,

- Tăng cường công tác tuyên truyền, đặc biệt là đối với người lao động. Liên quan đến vi phạm về tiền lương đóng BHXH, lỗi không chỉ từ phía người sử dụng lao động mà cả từ người lao động, nhiều người lao động do chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ và quyền lợi của mình khi tham gia BHXH, họ cũng muốn đóng BHXH với mức tiền lương thấp để mức đóng thấp, hơn nữa, nhiều người khi thấy tiền lương đóng BHXH không đúng quy định cũng không có khiếu nại. Do đó, cần tăng cường tuyên truyền để người lao động thấy được lợi ích khi tham gia BHXH với mức tiền lương cao, hơn nữa, cơ quan quản lý BHXH cần có phản ứng nhanh chóng với những thông tin không đúng xuất hiện trên các mạng xã hội, tránh gây hoang mang, nghi ngờ cho người lao động.

Việc xác định đúng tiền lương làm căn cứ đóng BHXH không chỉ góp phần tạo sự công bằng, bình đẳng giữa những người lao động; góp phần tăng thu cho quỹ BHXH, mà còn đảm bảo đời sống cho người lao động khi gặp rủi ro, sự cố làm giảm hoặc mất nguồn thu nhập từ lao động, thực hiện tốt mục tiêu an sinh xã hội.

Tài liệu tham khảo

BHXH Việt Nam, Báo cáo tình hình thực hiện chính sách, chế độ BHXH năm 2018
- Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bản tin cập nhật thị trường lao động Việt Nam, số 21, Quý I năm 2019.
- Bộ Luật Hình sự 2015 và sửa đổi năm 2017.
- Luật BHXH 2014
- Social Security Programs Throughout the World: Asia and the Pacific, 2018
- Social Security Programs Throughout the World: Europe, 2018

TS.Hoàng Bích Hồng (Trường ĐH Lao động- Xã hội)

 

Tạp chí BHXH